|
شما قبلا به این مطلب رای داده اید
0 0 بازدید 0 نظر
مشکلات ساختاری روابط عمومی ایران                                                                                                                                                 محمد خجسته نیا

امروزه به سبب پیچیده شدن نوع روابط و پیشرفت گسترده جامعه در ابعاد مختلف، مسایل و موضوعات-بویژه موضوعاتی که ریشه در ماهیت علوم انسانی دارند، تحت تاثیر مسایل مختلف قرار می گیرند که به همین سبب گاهی در بحث توسعه و رشد، پاره ای از بخش های یک موضوع با دیگر بخش ها تفاوت می یابند که غالبا از این قبیل مشکلات با عنوان توسعه ناموزون و نامتوازن نام برده می شود.

محمد خجسته نیا

مشکلات ساختاری روابط عمومی ایران

امروزه به سبب پیچیده شدن نوع روابط و پیشرفت گسترده جامعه در ابعاد مختلف، مسایل و موضوعات-بویژه موضوعاتی که ریشه در ماهیت علوم انسانی دارند، تحت تاثیر مسایل مختلف قرار می گیرند که به همین سبب گاهی در بحث توسعه و رشد، پاره ای از بخش های یک موضوع با دیگر بخش ها تفاوت می یابند که غالبا از این قبیل مشکلات با عنوان توسعه ناموزون و نامتوازن نام برده می شود.

حال برای آنکه بتوان یک معضل و بیماری را رد مجموعه ای میان برد، در درجه اول باید همه عوامل و زمینه هایی را که باعث می شود بیماری پدید آید شناسایی و برای رفع آن زمینه ها برنامه ریزی کرد.

یکی از موضوع هایی که همچون سایر مسایل علوم انسانی در کشور ما دارای مشکلات فراوان از ابعاد مختلف سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و ... می باشد، موضوع روابط عمومی هاست. در روابط عمومی هم مانند برخی مقولات دیگر به سبب ماهیت انسانی و به دلیل تغییر، تفسیر و برداشت های متفاوت از ماهیت و کارکردهای آن، باید در قدم اول از همه ابعاد مشکلات آن تعریف و برای حل آن به وسیله پژوهش و تحقیق راه کار اساسی ارایه کرد.

این مقاله که رد تشریح پیش طرح جامع روابط عمومی ها نگارش یافته در تلاش است به توضیح و تشریح همه جانبه مشکلات بپردازد.

حال اگر بخواهیم به طور مجمل مشکلات روابط عمومی کشور را به ترتیب اولویت برشماریم، باید به این مشکلات اشاره کرد:

1-آموزش.

2-فقدان فرهنگ روابط عمومی و عدم فرهنگ سازی.

3-نگرش نامناسب مدیران به ماهیت و وظایف روابط عمومی ها.

4-وابستگی کامل به مدیریت و تزلزل امنیت شغلی.

5-نامناسب بودن ساختار تشکیلاتی و کمبود نیروی انسانی متخصص.

6-ضعف انجمن روابط عمومی ایران و نبود انجمن های علمی مشابه.

7-فقدان کانون های تحقیقاتی و مشاوره روابط عمومی.

8-نبود تعریف قانونی از متولی روابط عمومی و عدم ارتباط منسجم بین متولیان روابط عمومی ها.

1-آموزش

بی شک آموزش مهم ترین و اساسی ترین عامل در رفع مشکلات روابط عمومی هاست. آموزش روابط عمومی در کشورما از سابقه کوتاهی برخوردار نیست، زیرا سابقه آموزش روابط عمومی در دنیا به شکل نوین آن نیز به 70 سال پیش باز می گردد؛ ولی متاسفانه به سبب اقتباس و تقلید صرف آموزش بدون تامل در نیازها، مشکلات و شرایط فرهنگی، سیاسی و اجتماعی حاکم بر کشور، آموزش روابط عمومی در کشور ما به نتایج قابل قبولی دست نیافت. از مهم ترین دلایل عدم موفقیت نظام آموزش روابط عمومی در کشور می توان از این موارد نام برد:

1-کمبود استادان متخصص رشته روابط عمومی.

2-ترجمه صرف منابع خارجی و عمدتا غربی و عدم توجه به منابع بومی و ملی.

3-عدم زمینه سازی مناسب برای احساس نیاز به دانش روابط عمومی در سازمان ها.

4-عدم ارتباط قوی و منسجم بین نظام آموزشی و سازمان ها و دستگاه ها.

5-عدم توجه به تدوین منابعی بر مبنای نیازها و شرایط فرهنگی داخل کشور.

نتیجه این مشکلات آن شد که از بین 1170 نفر فارغ التحصیل تنها درصد کمی از آنان در روابط عمومی ها مشغول کار شوند و این امر سرمایه گذاری دانشگاهی را به هدر می دهد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و راه اندازی مجدد رشته روابط عمومی در سال 1368، متاسفانه به تامین استاد، بهبود شیوه گزینش دانشجو بر اساس توانایی های ذاتی، گسترش فرهنگ روابط عمومی، شناساندن آن به دانش آموختگان دبیرستان ها، تهیه منابع علمی و بومی دانشگاهی و نیز تامین منابع معتبر و قابل انطباق با شرایط داخلی توجه نشد و مشکلات این رشته همچنان ادامه یافت.

ü    بی شک دوره های کارورزی مخصوصا در برخی از رشته ها مانند روزنامه نگاری و روابط عمومی به سبب نگرش های مختلف به یان حرفه، اختلاف نظر بین جایگاه تجربه و تخصص گرایی، وجود فضای ملموس عینی و واقعی از مشکلات کار روابط عمومی و شناخت نیازهای اساسی روابط عمومی ها، مکمل تحصیل در این رشته است.

ü    به سه دلیل حمایت از روابط عمومی ها نمی تواند در کشور ما جدی و قانونی باشد:

1-وابستگی مطلق روابط عمومی ها به مدیریت سازمان.

2-غیر قانونی بودن انجمن های صنفی به سبب جایگاه اداری روابط عمومی ها.

3-عدم وجود و حضور جدی بخش خصوصی در نظام اقتصادی و بالطبع اشتغال اکثر کارکنان روابط عمومی در بخش دولتی

در این راه به نظر می رسد که برای رفع مشکلات آموزش در وهله اول باید نظام آموزش عالی ما چهار سیاست جدی را پی گیری نماید.

1-تامین استادان متخصص در داخل و اعطای بورسیه برای طی دوره های تحصیلات تکمیلی در خارج از کشور که در این استفاده از استادان مدعو خارج از کشور نیز مناسب به نظر می رسد.

2-توزیع امکان تحصیل دانشگاهی در رشته روابط عمومی، در چهار منطقه کشور به منظور توزیع دانش آموختگان روابط عمومی در میان دستگاه ها و اداره های سراسر کشور.

3-اتخاذ سیاست گزینش دانشجو بر مبنای استعدادها و توانایی های ذاتی، به طوری که فرد علاقه مند به تحصیل در این رشته از حداقل توان ذاتی در برقراری ارتباط و نیز علاقه مندی به هنر مردم داری برخوردار باشد.

4-برپایی دوره های کارورزی. بی شک دوره های کارورزی مخصوصا در برخی از رشته ها مانند روزنامه نگاری و روابط عمومی به سبب نگرش های مختلف به یان حرفه، اختلاف نظر بین جایگاه تجربه و تخصص گرایی، وجود فضای ملموس عینی و واقعی از مشکلات کار روابط عمومی و شناخت نیازهای اساسی روابط عمومی ها، مکمل تحصیل در این رشته است.

اصولا دوره های کارورزی در همه کشورهایی که روابط عمومی ها در آن کشورها در جایگاه بایسته و شایسته خود هستند وجود دارد و دانشجو مکلف است که تحت عنوان واحد درسی و با انجام کارهای مختلف نمره موردنظر برای گذراندن واحد را به دست آورد.

ü    به نظر می رسد که شناساندن کار روابط عمومی ها و نقش بی بدیل این فعالیت در گسترش دموکراسی و مشارکت و حل مسایل و مشکلات مردم، باعث خواهد شد که رسانه ای دیگر با ماهیتی یکسان برای طرح مسایل و مشکلات پیش روی مردم گشوده شود.

البته بی شک پاره ای از مشکلات روابط عمومی ها در زمینه امکانات و فضا و تلقی نادرست برخی از آنان از دانشجو به عنوان «مزاحم» و ... باعث شده است که برخی از دانشجویان که خود برای گذراندن کارورزی به ادره ها مراجعه می کنند، با مشکلاتی مواجه شوند و این امر نیازمند بررسی جدی و همه جانبه و ارایه یک راه کار اصولی برای حل این مشکل به وسیله همه متولیان، خصوصا انجمن روابط عمومی ایران است.

همچنین در بخش خدمات آموزشی تهیه، تدوین و ترجمه کتاب های جدید در رشته روابط عمومی، تهیه فیلم های آموزشی به منظور نمایش وظایف مختلف روابط عمومی ها به دانشجویان و حمایت از دانشجویان و پایان نامه های مناسب اشاره کرد که در مجموع با توجه به همه این عوامل می توان به یک توسعه متوازن در رشد و بهبود وضعیت دانشگاهی رشته روابط عمومی، امیدوار بود.

در این راه به منظور تبیین مشکلات و آشنایی با نگرش های دست اندرکاران واحدهای روابط عمومی تحقیقی پیرامون نگرش مدیران روابط عمومی به فارغ التحصیلان این رشته صورت گرفت که به مولفه و شاخص هایی از مسایل آموزش روابط عمومی ایران اشاره دارد و دیدگاه و نظرگاه آنان را پیش روی متولیان آموزش دانشگاهی این رشته قرار می دهد که به بخشی از این نتایج اشاره می شود.

در جواب نخستین سئوال پیرامون میزان اعتماد مدیران به محتوای مطالب درسی، 67/66 درصد مدیران گزینه متوسط، 33/3 درصد کم، 20 درصد زیاد و 67/6 درصد خیلی زیاد را در پاسخ انتخاب کردند که رقم 67/66 درصد پاسخ متوسط، بیانگر وضعیت مناسبی برای آموزش دانشگاهی نیست.

همچنین در پاسخ به پرسشی درباره اهمیت تجربه در کار روابط عمومی، مدیران روابط عمومی به تناسب تجربه و علم را لازمه کار روابط عمومی ها دانسته اند.

درباره توانایی بیش تر  مدیران فارغ التحصیل رشته ارتباطات در کار روابط عمومی 84 درصد به این گزینه پاسخ مثبت و 16 درصد پاسخ منفی داده اند.

نامناسب بودن شیوه گزینش یکی دیگر از مشکلات نظام آموزشی بود که از مدیران روابط عمومی خواسته شد، در این خصوص نظر خود را بیان کنند که 83 درصد موافق نامناسب بودن شیوه گزینش، 10 درصد مخالف این نظر بودند و بقیه افراد نیز به این گزینه پاسخ ندادند.

گزینه دیگر در خصوص عدم انطباق کامل دروس با شرایط فرهنگی و اجتماعی جامعه بود که 67/66 درصد مخالف بودند و 10 درصد نیز به این سئوال پاسخ ندادند.

گزینه آخر نیز به ضرورت برگزاری دوره های کارورزی اشاره داشت که 100 درصد مدیران با آن موافق بودند.

2-فقدان فرهنگ روابط عمومی و عدم فرهنگ سازی.

متاسفانه پاره ای از مباحث با وجود آنکه از اهمیت بسیاری برای جامعه امروز برخوردارند، ولی به سبب طرح نشدن در وسایل ارتباط جمعی به شیوه های مستقیم و غیرمستقیم، مثل برنامه های تخصصی و نقد و بحث پیرامون آن ونیز عدم ایجاد احساس نیاز در جامعه باعث شده است که حتی برای خود شاغلان آن کم اهمیت جلوه کند.

این عامل حتی باعث شده است که کارکنان و شاغلان این حرفه با تصاویر غیرواقعی و نامناسب از روابط عمومی در اذهان مردم، نظیر تبلیغاتچی و غیره روبه رو شوند که این موجب می شود برخی نتوانند، که با غرور شغل خود را بیان کنند.

ü    بی شک پاره ای از مشکلات روابط عمومی ها در زمینه امکانات و فضا و تلقی امکانات و فضا و تلقی نادرست برخی از آنان از دانشجو به عنوان «مزاحم» و ... باعث شده است که برخی از دانشجویان که خود برای گذراندن کارورزی به اداره ها مراجعه می کنند، با مشکلاتی مواجه شوند.

به نظر می رسد که شناساندن کار روابط عمومی ها و نقش بی بدیل این فعالیت در گسترش دموکراسی و مشارکت و حل مسایل و مشکلات مردم، باعث خواهد شد که رسانه ای دیگر با ماهیتی یکسان برای طرح مسایل و مشکلات پیش روی مردم گشوده شود و اعتبار آن به عنوان ناظری آگاه همچون دیگر رسانه ها و مطبوعات جلوه کند.

البته خود روابط عمومی ها نیز در این مشکل سهیمند. اول به دلیل آنکه اساسا خود روابط عمومی ها نیز تعریف درستی از همه وظایف و اختیارات خود ندارند و بعضا بیش تر در برخی از فعالیت ها مانند تبلیغات و انتشارات خود را محدود کرده اند ودیگر آنکه با وجود صرف هزینه ها و امکانات مختلف برای شناساندن سازمان و دستگاه، تا به حال برای شناساندن و معرفی ماهیت واحد روابط عمومی در میان کارکنان سازمان و مردم به طور جدی تلاش نکرده اند. به همین سبب لازم است که با تیهه برنامه ها و سیاست های منسجم به منظور شناساندن واحد روابط عمومی در جامعه و رد سازمان یک اقدام همه جانبه صورت گیرد.

3-نگرش نامناسب مدیران به ماهیت و وظایف روابط عمومی ها.

نمی توان منکر این امر شد که پاره ای از مشکلات ما ریشه تاریخی دارد و بدون توجه به مشکلاتی که از نگرش تاریخی ما برخواسته است، نمی توان به همه حقایق دست یافت. تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی نظام مدیریتی کشور به ایجاد و تقویت کانال هایی که وظیفه دریافت نظر و سوالات و پاسخگویی به مشکلات مردم را، توجه چندانی نداشته است و به همین سبب روابط عمومی در کشور ما با مشکل و مانع اساسی در سر راه اثبات هویت خود روبه رو بوده است.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی با وجود مدیران معتقد و متعهد در کادر مدیریتی کشور، مشکلاتی از قبیل جنگ، مسایل اقتصادی، کارکرد نامناسب این واحدها در دوره قبل و اختلاف سلیقه ها در نحوه انعکاس مطالب و تعریف متفاوت از میزان آگاهی و اطلاع رسانی به مردم براساس تعیین مرز مصالح و همچنین صرف اعتماد مردم به نظام سیاسی از یک طرف و نبود نیروهای متخصص و قدرتمند در ترکیب روابط عمومی ها در سازمان به جایگاه واقعی خود دست نیابند و ماهیت این دستگاه همچنان در حد یک واحد معمولی باقی بماند.

برای حل این مشکل که بی شک یکی از مشکلات اساسی روابط عمومی هاست، به نظر می رسد که مسئولان و متولیان امر باید دو شیوه و راه کار پیش بینی کنند.

اول-اتخاذ تصمیم و تصویب مقررات و بخشنامه هایی به منظور حل پاره ای از مشکلات اصلی روابط عمومی ها نظیر بودجه، چارت سازمانی، تامین نیروی انسانی و ...

دوم-توجیه جایگاه و اهمیت روابط عمومی در سازمان به وسیله برنامه های آموزشی و برگزاری نشست های مشترک مدیران سازمان ها و مسئولان روابط عمومی ها مخصوصا در شوراهای اداری استان ها.

4-وابستگی کامل به مدیریت و تزلزل امنیت شغلی.

پاره ای از مشاغل به سبب نوع و ماهیت و کارکردشان، باید نه تنها تا حدودی از استقلال عمل برخوردار باشند، بلکه برخی تشکیلات نیز باید از آنان در مواقع بحرانی به طور جدی حمایت کنند. از جمله این مشاغل حرفه روزنامه نگاری است که در همه دنیا انجمن های صنفی و بین المللی از حقوق روزنامه نگاران حمایت می کنند. در بخش روابط عمومی به سه دلیل حمایت از روابط عمومی ها نمی تواند در کشور ما جدی و قانونی باشد:

1-وابستگی مطلق روابط عمومی ها به مدیریت سازمان.

2-غیر قانونی بودن انجمن های صنفی به سبب جایگاه اداری روابط عمومی ها.

3-عدم وجود و حضور جدی بخش خصوصی در نظام اقتصادی و بالطبع اشتغال اکثر کارکنان روابط عمومی در بخش دولتی که به کاهش امنیت شغلی می انجامد.

برای روشن تر شدن ضرورت تثبیت و حفظ امنیت شغلی و لزوم تقویت مدیران با صلاحیت در بدنه روابط عمومی ها، لازم است به دو تحقیق که در این زمینه صورت گرفته، اشاره کنیم.

در تحقیقی که در زمینه آگاهی از وضعیت مدیران روابط عمومی ها به شیوه نمونه گیری تصادفی از 30 مدیر روابط عمومی اطلاعات مختلف از جمله سابقه فعالیت در شغل روابط عمومی گرفته شد. براسا این تحقیق، مدیران با سابقه 10 تا 20 سال، تنها 67/16 درصد از کل مدیران را تشکیل می دادند و بقیه کمتر از 10 سال سابقه فعالیت در کار و حرفه روابط عمومی داشتند. این در صورتی است که سابقه فعالیت برای مدیران روابط عمومی ها با توجه به آنکه اکثرشان از تحصیلات مرتبط نیز برخوردار نیستند، ضروری است و تغییرات مداوم و پی در پی مدیران روابط عمومی، به انجام فعالیت های اصولی و تحولات مناسب کمکی نخواهد کرد.

بحث دوم درباره معرفی شدگان روابط عمومی های برتر در سال جاری است که در این سال 80 درصد از روابط عمومی هایی که حایز رتبه شدند، مدیرانی بوده اند که سابقه فعالیت طولانی تر در حوزه روابط عمومی را داشتند. از این رو تنها راهی که به نظر می رسد با در نظرگرفتن شرایط اجتماعی و سیاسی جامعه ما قابل توجه باشد، بحث نظام مندی است.

نظام مندی به عقیده برخی از استادان و صاحب نظران، راهی برای گزینش افراد متخصص و کارشناس و دفاع از امنیت شغلی روابط عمومی هاست. نظام مندی با توجه به ماهیت دستگاه روابط عمومی به استقلال روابط عمومی ها و حفظ امنیت شغلی آنها و نیز استقلال عمل بیش تر روابط عمومی ها کمک می کند.

بدون شک روابط عمومی ها در صورتی می توانند به سبب کارکرد خود ماهیت رسانه ای بیابند و زمینه بروز عقاید و نظرات و افکار مردم و درک ضرورت پاسخگویی دستگاه فراهمم می آورند که از یک سو خود کارشناس، دارای استقلال حرفه ای و نیز بی طرف باشند و از سوی دیگر امنیت شغلی و حرفه ای آنها تامین شود و در صورت تخلف نیز مورد باز خواست قرار گیرند.

شاید بتوان شکل نظام مندی را بیش تر شبیه جایگاه حراست در سازمان ها و وزارتخانه ها دانست که البته نظر رئیس سازمان نیز در تعیین فرد موردنظر، ملاک است.

در این راه شورایی متشکل از نهادهای دولتی که هم اکنون مسئولیت هدایت روابط عمومی کشور را به عهده دارند و سایر انجمن های مرتبط که تشکیل شده و یا تشکیل خواهند شد، می تواند در انتخاب افراد نقش داشته باشد.

البته در پاسخ هایی که مدیران و کارشناسان درباره پیش طرح جامع روابط عمومی ها داده اند مواردی نظیر حفظ جایگاه روابط عمومی تحت نظر مدیر سازمان، ضمانت اجرایی نظام مند شدن و استناد به مواد قانونی ذکر شده است که حساسیت و ظرافت این نظر را پیش از پیش نشان می دهد.

5-نامناسب بودن ساختار تشکیلاتی و کمبود نیروی انسانی متخصص.

اصولا هر چند که تفاوت در ساختار تشکیلات، با توجه به نوع سازمان و وضعیت جوامع مختلف تعریف می شود، ولی ترکیب اصلی در بدنه تشکیلاتی تفاوتی نداشته و تنها پاره ای از بخش ها به سبب کارکردهای خاص سازمان، به بدنه تشکیلاتی اضافه خواهد شد.

به طور مثال در شرح نمودارهای سازمانی در کتاب درسنامه روابط عمومی (1987 میلادی) نیز به این مسئله اشاره شد و آمده است که میزان اختیاری که دفاتر روابط عمومی در سازمان ها از آن برخوردارند، معمولا بستگی به آن دارد که بالاترین مقام موسسه چه شناختی از روابط عمومی و تا چه اندازه می خواهد مفهوم روابط عمومی را در برنامه های دراز مدت منظور کند.

همچنین در خصوص اطلاق برخی عناوین به روابط عمومی آمده است: امروزه در فهرست عملکرد روابط عمومی ها اسامی مختلفی وجود دارد که به وضوح می توان مشاهده کرد  که اکنون استفاده از عناوینی نظیر ارتباطات شرکتی، روابط شرکتی، اطلاعات همگانی و امور همگانی برای روابط عمومی متداول است. همچنین در ادامه این گفتار آمده است با این وجود، همین چندگانگی-که از ویژگی های روابط عمومی امروز است-نشان دهنده سلامت و رشد آن نیز هست.

نخستین اقداماتی که در راستای تاکید بر مردم داری و امور ارتباطی نوین، در سازمان های دولتی صورت گرفت، به سال های بعد از 1340 هجری شمسی برمی گردد. در این سال ها به تدریج اداراتی که به نام انتشارات، مطبوعات، تبلیغات، تغییر نام داد.

در سال 1354 وزارت اطلاعات و جهانگردی که وظیفه هدایت روابط عمومی ها را بر عهده داشت، طرح جدید تشکیلات و سازمان ادارات کل اطلاعات و انتشارات و روابط عمومی وزارتخانه ها و سازمان های دولتی را تهیه و بررسی نهایی آن با در نظر گرفتن نظر سازمان های دولتی آغاز شد.

در این طرح تشکیلاتی 90 نفر پرسنل پیش بینی شده بود و شش اداره به نام های روابط عمومی، انتشارات، سمعی-بصری و تشریفات و دبیرخانه در نظر گرفته شده بود.

با وجود پاره ای مشکلات در نمودار پیشنهادی از جمله ارایه نکردن تعریفی از اداره روابط عمومی و نیز پیش بینی نکردن واحد پژوهش و افکار سنجی؛ نکته تاسف آورتر آن است که سازمان اموراداری و استخدامی در سال 1354 در نامه ای به وزرا با معرفی این چارت در بند(1) آورده است:

ü    اگر بخواهیم به طور مجمل مشکلات روابط عمومی کشور را به ترتیب اولویت برشماریم، باید به این مشکلات اشاره کرد:

1-آموزش.

2-فقدان فرهنگ روابط عمومی و عدم فرهنگ سازی.

3-نگرش نامناسب مدیران به ماهیت و وظایف روابط عمومی ها.

4-وابستگی کامل به مدیریت و تزلزل امنیت شغلی.

5-نامناسب بودن ساختار تشکیلاتی و کمبود نیروی انسانی متخصص.

6-ضعف انجمن روابط عمومی ایران و نبود انجمن های علمی مشابه.

7-فقدان کانون های تحقیقاتی و مشاوره روابط عمومی.

8-نبود تعریف قانونی از متولی روابط عمومی و عدم ارتباط منسجم بین متولیان روابط عمومی ها.

واحد مزبور زیر نظر وزیر و در صورت موافقت و تایید آن جناب زیر نظر معاونت پارلمانی قرار خواهد گرفت.

همین مسئله نشان از یک تخلف و نیز عدم تامل در الحاق چنین بندی است. زیرا این مسئله باعث شد که در اکثر سازمان ها و وزارتخانه ها، جز معدودی نظیر وزارت آموزش و پرورش و سازمان اوقات همچنان روابط عمومی زیر نظر معاونت پارلمانی و اداری، قرار گیرد.

متاسفانه هم اکنون نیز نگارنده با مشاهده 20 نمودار از آخرین های نمودارهای مصوب در سال 76و77 پاره ای مشکلات جدی را مشاهده کرده است. به طور مثال چهار مورد از 20 نمونه نمودار سازمانی حداقل بخش های مورد نیاز یک روابط عمومی از جمله پژوهش و افکار سنجی، تبلیغات و انتشارات، سنجش افکار و ارتباط با رسانه ها را دارا بودند.

در برخی از نمودارهای سازمانی دو تا چهار معاون مشاهده می شود که طبیعتا این امر در یک اداره کل، غیر معقول به نظر می رسد. همچنین پاره ای از بخش هایی که در مجموعه نمودار سازمانی روابط عمومی ها دیده شده است، هیچ تناسبی با وظایف روابط عمومی ها ندارد. مثلا در یک نمودار سازمانی واحد مددکاری اجتماعی، اداره سازمان های بین المللی و یا در نمونه دیگر واحد اتباع بیگانه و امور فرهنگی و روابط با جامعه دیده می شود.

مشکل عمده دیگر در نمودارهای سازمانی، پیش بینی تعداد کم کارشناس در بخش های مختلف و پایین بودن میانگین نیروهای انسانی پیش بینی شده است. به طوری که میانگین نیروی انسانی در 20 نمودار سازمانی 23 نفر است که با توجه به حجم فعالیت روابط عمومی ها، عدد قابل قبولی نیست.

مسئله نیروی انسانی شاغل در روابط عمومی ها را باید از چهار جنبه بررسی کرد:

1-نامناسب بودن تعداد نیروی انسانی نسبت به نیاز واقعی روابط عمومی ها.

2-نسبت نامناسب بین نیروهای کارشناسی و نیروهای اداری و خدماتی.

3-کمبود نیروهای کارشناسی با تحصیلات ارتباطات و روابط عمومی.

4-کاهش امنیت شغلی مخصوصا در میان مدیران.

در خصوص تعداد نیروهای انسانی شاغل در روابط عمومی ها باید با اشاره به میانگین تعداد 23 نفر در روابط عمومی اداره های کل، این رقم را نسبت به شرح وظایف واقعی و پست های سازمانی و با در نظر گرفتن نیروهای اداری رقم نامناسبی دانست که بدون شک نمی تواند جوابگوی وظایف تشکیلاتی روابط عمومی ها باشد. البته باید توجه داشت که این رقم در روابط عمومی ادارات و شرکت ها کمتر است.

درباره نیروهای کارشناسی که بخش دیگری از مسئله نیروی انسانی در واحدهای روابط عمومی است، باید به تحقیقی که در این زمینه در سال های گذشته انجام شده، اشاره کرد. این پژوهش که 19 وزارتخانه و 5 سازمان دولتی را دربر گرفت، نشان داد که در مجموع 18 کارمند در هر یک از 24 سازمان وجود دارد و از مجموع 434 کارمند، 40 درصد دارای مدرک دیپلم، 29 درصد کارشناسی،6/3 درصد کارشناسی ارشد و 7 درصد دکتری بوده اند که البته درصد کارشناسان متخصص ارتباطات رقم قابل توجهی نبوده است.

حال با توجه به آنکه نیروی انسانی هم معلول مشکلات آموزشی است و هم می تواند زمینه ساز رشد و اعتلای واحدهای روابط عمومی باشد، ضروری است که به رفع مشکلات در این بخش مهم بیش تری توجه شود.

6-ضعف انجمن روابط عمومی ایران و نبود انجمن های علمی مشابه.

به خاطر وابستگی روابط عمومی ها به بدنه اجرایی دستگاه ها، تشکیل انجمن های صنفی از نظر قانونی منتفی به نظر می رسد و روابط عمومی ها تنها از طریق انجمن های علمی، می توانند به تقویت بنیه علمی و پژوهشی خود بپردازند.

انجمن روابط عمومی ایران تنها انجمنی است که در حال حاضر به ارایه خدمات علمی و فکری به روابط عمومی ها می پردازد. شکل گیری انجمن روابط عمومی ایران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1346، تنها بر اساس آن بود که جلسه انجمن بین المللی روابط عمومی در ایران در خصوص پیکار با بی سوادی تشکیل شود و پس از تشکیل نیز نتوانست به سبب ماهیت وابسته خود قدم های مثبتی بردارد.

هر چند که انجمن روابط عمومی ایران پس از انقلاب هنوز نتوانسته است نمره قابل قبولی را به دست آورد، ولی در سال های جاری حرکت های خوبی را آغاز کرده است؛ اما با توجه به این موضوع که امروزه انجمن های روابط عمومی در کشورهای مختلف متولی و حمایت و هدایت کننده روابط عمومی ها هستند، درخواهیم یافت که انجمن روابط عمومی ایران اکنون چه به لحاظ اختلاف سلیقه و نظرات، نتوانسته است به جایگاه واقعی خود دست یابد.

به نظر می رسد یکی از راه حل های مناسب، تشکیل انجمن ها و تشکل های متعدد همانند انجمن علمی کارشناسان، انجمن فارغ التحصیلان رشته روابط عمومی و سایر انجمن های با کارکردهای متفاوت ولیکن هدف واحد است که می تواند به ایجاد رقابت به منظور حمایت بیش تر از خانواده روابط عمومی های کشور بیانجامد و چون سایر کشورها در قالب انجمن، موسسه، فدراسیون و ... وظیفه هدایت روابط عمومی ها، توسط خود دست اندرکاران روابط عمومی ها صورت گیرد.

7-فقدان کانون های تحقیقاتی و مشاوره روابط عمومی.

متاسفانه به سبب کمبود نیروهای متخصص و کارشناس روابط عمومی و نیز به سبب عدم اعتقاد علمی و عملی در کار روابط عمومی، کانون های مشاوره و تحقیقات به رغم آنکه اولین نمونه های آن در دهه های 20 و 30 میلادی توسط افراد همچون برنیز در غرب راه اندازی شد، هنوز در کشور ما شکل نیافته است. در صورتی که به طور مثال، پاره ای از همین کانون های تحقیقاتی در دهه 50 به منظور بهبود وضعیت آموزش روابط عمومی، بنیادی تحت عنوان بنیاد پژوهش و آموزش روابط عمومی-با هدف انجام تحقیقات پایه در زمینه روابط عمومی و پیشبرد کارهای تحقیقاتی-تشکیل دادند و خدمات قابل تقدیری ارایه کردند.

ولی متاسفانه به سبب پاره ای از مشکلات مالی و نبود تشکیلات قدرتمند، پؤوهش و تحقیقات روابط عمومی در کشور ما، به صورت پراکنده و شخصی و متفرق انجام می گرفت که از یک راهکار واحد و تجزیه و تحلیل نیازهای اساسی برخورداز نبود که خوشبختانه با توجه معاونت امور مطبوعاتی و تبلیغاتی و تاسیس اداره هماهنگی روابط عمومی ها، امید است که این مسئله سامان یابد.

8-نبود تعریف قانونی از متولی روابط عمومی و عدم ارتباط منسجم بین متولیان روابط عمومی ها.

هنوز تعریفی واقعی از متولی روابط عمومی بر مبنای حقوقی و قانونی صورت نگرفته است تا روشن شود که آیا واقعا روابط عمومی ها نیازمند متولی هستند یا خیر؟ و آیا خود سازمان تنها متولی روابط عمومی خود نیست؟ البته سابقه نظارت و هدایت روابط عمومی ایران، به سبب نبود یک سیاست و تفکر واحد در خصوص ماهیت روابط عمومی و تفسیر و تعبیرهای متفاوت در اذهان مدیران به وزارت اطلاعات و جهانگردی باز می گردد.

در همین راستا اداره ای به منظور هدایت روابط عمومی ها و انتشارات و مطبوعات و واحدهای اطلاعاتی تشکیل شد که این اداره در دهه 1350 به سبب نبود سیاست های واحد و تعریف های متفاوت از کار روابط عمومی، بخشنامه ها و آیین نامه هایی برای سروسامان دادن به فعالیت روابط عمومی ها صادر کرد و اقداماتی را به منظور حمایت و هدایت روابط عمومی ها صورت داد که چندان عمیق نبود. پس از پیروزی انقلاب به دلیل ماهیت اطلاع رسانی و تبلیغاتی کار روابط عمومی ها و انتقال وزارتخانه های فرهنگ و هنر و اطلاعات و جهانگردی به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دبیرخانه شورای هماهنگی تبلیغات دولت تشکیل و این هدف را دنبال کرد.

با تشکیل معاونت ارتباطات و تبلیغات ریاست جمهوری و نیز تاسیس مجدد انجمن روابط عمومی ایران در اواخر دهه 60 هجری شمسی متولیان روابط عمومی کشور افزایش یافتند؛ ولی به دلیل وظایف روزمره و اجرایی در معاونت ارتباطات ریاست جمهوری و کمبود امکانات در انجمن روابط عمومی ایران، اداره کل تبلیغات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این وظیفه را دنبال می کند.تاکنون با افزایش دبیرخانه شورای اطلاع رسانی دولت که وظیفه ارتباطات آنی و لحظه ای را با روابط عمومی ها دارد، نهاد جدید دیگری به متولیان روابط عمومی افزوده شده است.

بدون شک با وجود آنکه هنوز هیچ تعریفی ارایه نشده است که واقعا روابط عمومی ها به لحاظ سازمانی و تشکیلاتی، می توانند متولی خارج از سازمان داشته باشند، تعدد مراکز موردنظر نمی تواند کمک جدی به حل مشکلات روابط عمومی ها بکند.

به نظر می رسد که همه نهادها و مراکزی که به هدایت و حمایت روابط عمومی ها می پردازد، به نوعی نقش انجمن های روابط عمومی را در نبود انجمن های علمی قدرتمند روابط عمومی ایفا می کنند. در صورتی که در انجمن های علمی خارج از کشور به سبب تعهد اخلاقی و عرفی به وجود آمده بین روابط عمومی ها و انجمن و پذیرش همه مفاد عضویت در انجمن و حرفه روابط عمومی، این قبیل انجمن ها از بعد نظارتی و حمایتی بیش تری نسبت به متولیان روابط عمومی کشور ما برخوردارند.

از این رو تعریف جدید از متولی و تقویت انجمن روابط عمومی و سپردن وظایف به خود انجمن ها ضروری به نظر می رسد. البته به نظر نگارنده تا زمانی که انجمن های علمی روابط عمومی، قدرت و توان مادی و معنوی لازم را برای هدایت و ارایه خدمت به روابط عمومی ها نیابند، تشکیل شورایی تحت عنوان شورای عالی روابط عمومی کشور به ریاست وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و با استفاده از اختیارات قانونی ریاست جمهوری و با ترکیبی از همه کسانی که در بخش های مختلف وظیفه هدایت روابط عمومی ها را به عهده دارند، می تواند به رفع مشکلات و معضلات روابط عمومی ها کمک کند.

ü    شناساندن کار روابط عمومی ها و نقش بی بدیل این فعالیت در گسترش دموکراسی و مشارکت و حل مسایل و مشکلات مردم، باعث خواهد شد که رسانه ای دیگر با ماهیتی یکسان برای طرح مسایل و مشکلات پیش روی مردم گشوده شود.

ü    لازم است که با استفاده از ابزارهای مختلف ارتباطی و با تهیه برنامه ها و سیاست های منسجم به منظور شناساندن واحد روابط عمومی در جامعه و در سازمان یک اقدام همه جانبه صورت گیرد.

  • این مقاله در نشریه رسانه بهار 1377 به چاپ رسیده است.

زمان انتشار: 1389/09/07 به نقل از نسخه چاپی
ارسال خبر

پی نوشت :

ثبت ديدگاه


آدرس ايميل شما منتشر نمی شود.

اعداد بالا را وارد نمایید*

ديدگاه‌ها 0 ديدگاه


آخرین مطالب
   
معماری برند می تواند دو طرف یک قرارداد را تا حد زیادی تا رسیدن اطمینان لازم یاری دهد. در ف...
1395/12/09

   
سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران و واحد تهران مرکزی گفت: «شغل روابط عمومی فراتر از د...
1395/12/09

   
در جلسه ای با حضور شورای معاونین جمعیت هلال احمر استان اصفهان ، از درخشش وکسب رتبه های برت...
1395/12/09

   
حملات و برخوردهای ترامپ با رسانه های آمریکا و جلوگیری از حضور برخی نمایندگان آنها درنشست خ...
1395/12/09

   
مدیرکل مطبوعات و رسانه‌ های داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: بیش از 400 میلیارد ریال ...
1395/12/09

   
شورای عالی فضای مجازی، 'اولویت استفاده از موتورهای جستجوی بومی در دستگاههای دولتی و مراکز ...
1395/12/09

   
معاون محتوای مرکز ملی فضای مجازی کشور، با اشاره به مصوبات شورای عالی فضای مجازی، گفت: 8 بن...
1395/12/09

   
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی کشور گفت: لایحه سازمان نظام صنفی رسانه ای برای بررسی و طرح وارد ...
1395/12/09

   
دبیر هیات منصفه مطبوعات گفت: جلسه رسیدگی به پرونده روزنامه کیهان در شعبه 9 دادگاه کیفری یک...
1395/12/09

   
معاون مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: الگوی مصرف رسانه‌ای عوض شده و سبک زندگی انس...
1395/12/09